پروژسترون

نام علمی: Progesterone
رده دارویی: هورمون جنسی، استروئید طبیعی
فرمول شیمیایی: C₂₁H₃₀O₂

تعریف:

پروژسترون یک هورمون طبیعی از خانواده استروئیدهاست که عمدتاً در تخمدان‌ها (توسط جسم زرد)، جفت در دوران بارداری و به مقدار کمتر در غدد فوق‌کلیوی تولید می‌شود. در مردان نیز در غدد فوق‌کلیوی و بیضه‌ها ساخته می‌شود. این هورمون نقش کلیدی در تنظیم چرخه قاعدگی، بارداری و حفظ سلامت رحم و پستان دارد.

خواص فیزیکی:

• حالت: پودر کریستالی سفید یا زرد کم‌رنگ

• نقطه ذوب: حدود 126 درجه سانتی‌گراد

• حلالیت: محلول در الکل، استون، کلروفرم، و چربی‌ها؛ به سختی در آب حل می‌شود

• بو و طعم: بی‌بو یا دارای بوی ملایم

خواص شیمیایی:

• از خانواده استروئیدها با ساختار چهار حلقه‌ای

• بسیار لیپوفیل (محلول در چربی)، به همین دلیل اغلب در فرمول‌های چرب یا روغنی برای مصرف موضعی یا تزریقی استفاده می‌شود

• نیمه‌عمر بیولوژیکی نسبتاً کوتاه (در صورت تزریق یا خوراکی)

• فعالیت زیستی آن وابسته به گیرنده‌های اختصاصی در بافت هدف است

کاربردها (پزشکی و دارویی):

✅ در زنان:

• درمان بی‌نظمی قاعدگی

• کنترل علائم یائسگی (در ترکیب با استروژن)

• درمان ناباروری و کمک به لانه‌گزینی جنین

• جلوگیری از سقط مکرر (در برخی موارد)

• در برخی داروهای ضدبارداری ترکیبی

✅ در مردان و موارد خاص:

• درمان برخی سرطان‌ها (مثلاً سرطان پستان یا پروستات)

• سرکوب تولید استروژن در شرایط خاص پزشکی

اشکال دارویی:

• کپسول خوراکی

• آمپول تزریقی

• کرم و ژل واژینال

• شیاف واژینال

• اسپری یا پچ پوستی (در برخی کشورها)

ایمنی و عوارض:

???? ایمن در دوزهای کنترل‌شده پزشکی
???? عوارض احتمالی بسته به شکل مصرف:

• سردرد، سرگیجه، نفخ

• تغییر خلق‌وخو، حساس شدن پستان‌ها

• افزایش وزن، تهوع

• در برخی موارد: لکه‌بینی یا قطع قاعدگی
  ⚠️ موارد منع مصرف: ترومبوز، بیماری کبدی فعال، سرطان‌های حساس به هورمون، خون‌ریزی واژینال با علت نامعلوم

نگهداری:

• در دمای کمتر از ۲۵ درجه سانتی‌گراد

• دور از نور مستقیم و رطوبت

• دور از دسترس کودکان

نام‌های تجاری رایج:

• Utrogestan

• Cyclogest

• Crinone

• Endometrin